اعتبار عکس برای www.gich.ir

چطور طبیعت‌گردی کنیم

گردشگری شرافت‌مندانه

نکاتی پیرامون طبیعت‌گردی

۱۹. در طبیعت بی زباله باشیم…!
۱۸. مراقب آب بدن و سیستم گوارش خود باشیم؛
۱۷. بررسی وضعیت آب و هوایی مقصد؛
۱۶. هنگام شب مانی؛
۱۵. تامین برق در سفر؛
۱۴. همیشه تلفن همراه آنتن ندارد؛
۱۳. چاقو چند کاره
۱۲. همراه داشتن دوربین؛
۱۱. طناب کوهنوردی و پاراکورد همراه ببریم؛
۱۰. کوله‌پشتی و کیف کمری مناسب؛
۹. لباس مناسب برای طبیعت‌گردی؛
۸. نه به آتش روی زمین؛
۷. وقتی با خودرو به طبیعت می‌رویم!
۶. آب و خوراک پر کالری بیشتر ببریم؛
۵. برنامه سفر را به اشتراک بگذاریم؛
۴. موقعیت‌یابی و مسیریابی را بدانیم؛
۳. راهنمای محلی بگیریم؛
۲. چک لیست وسایل و ابزار؛
۱. تنها نرویم اما لشگرکشی هم نکنیم؛ 

“گیچ” مجله سبک زندگی سبز احسان میرزائی: تجربه سفر به طبیعت (کویر، بیابان، جنگل و…) می‌تواند یکی از تجربه‌های متفاوت و هیجان انگیز زندگی هر فرد باشد، مقاصد طبیعت‌گردی با توجه به موقعیت و شرایط آب و هوایی منطقه در فصل‌های مختلف متفاوت است.

برای نمونه با شروع فصل پاییز و کاهش دمای هوا، شرایط برای رفتن به بیابان مساعد شده و تا پایان زمستان و حتی گاهی در بهار افراد در قالب گروه‌های دوستانه یا تور آژانس‌ها به بیابان‌های معروف کشورمان مانند مصر، مرنجاب، ورزنه و شهداد سفر می‌کنند. 

 

چه الزام و نیازی وجود دارد؟

واقعا چرا به طبیعت می‌رویم، در طبیعت به دنبال چه هستیم و در نهایت توقع داریم از طبیعت چه چیزی به شهر و دیار خود ببریم؟! 

به طور کل پرسش بالا در مورد تمام افرادی که قصد سفر دارند صدق می‌کند، اما داستان سفر به طبیعت داستان متفاوتی است؛ این سفر به اطلاعات، آگاهی و آمادگی روحی و جسمی بیشتری نیاز دارد!

سفر به طبیعت یعنی تجربه‌ی ناشناخته‌های غیر قابل پیش‌بینی، جایی که نه از بقالی و بیمارستان خبری است و نه از تاکسی‌های اینترنتی که وقتی گیر کردیم و گم شدیم یا پشیمان شدیم ماشین درخواست کنیم و مستقیم به شهر و خانه‌ی خود برگردیم.

برای نمونه، بیابان با تمام زیبایی‌های جادویی‌اش زیستگاه مناسبی برای ما نیست، پس اگر بدون آمادگی، آگاهی و تجهیزات کافی و کامل به بیابان سفر کنیم، بی‌گدار به آب زده‌ایم و باعث به خطر افتادن جان خود و هم‌سفران‌مان خواهیم شد.

قطعا هدف ما از سفر به بیابان به چالش کشیدن زندگی نیست؛ هدف برخی کسب آرامش و تجربه رهایی از زندگی شهری است و شاید برخی جذب تبلیغات اغوا کننده‌ی برخی از برگزار کنندگان شده‌اند، احتمالا عده‌ای برای تفریح آزادانه، عده‌ای برای کشف و کنج‌کاوی در جهان هستی و طبیعت به بیابان سفر می‌کنند.

 

مقدمات طبیعت‌گردی 

پیش از شروع سفر در مورد جوامع محلی که در مجاورت مناطق طبیعی زندگی می‌کنند تحقیق کنیم و اطلاعات خود را در مورد فرهنگ و هنجارهای بومیان بالا ببریم. ذهنیت خود را برای روبرو شدن و آشنایی با فرهنگ و هنجارهای جدید آماده و تلاش کنیم به جای قضاوت و پیش‌داوری در مورد رفتار یا سبک زندگی افراد، هر سوالی داریم از خودشان بپرسیم تا با آن فرهنگ بیشتر آشنا شویم.

تبادل تجربه و گفت‌و‌گو با جامعه محلی در ایجاد پیوند‌های فرهنگی و تبادل فرهنگی بسیار موثر است، این امر بیان‌گر جایگاه و ارزش محلی‌ها برای ما است و ایجاد نقش‌هایی چون راهنمای محل، راوی محلی، آشپز محلی، نوازنده و خواننده‌ی محلی در اجرای تورها می‌تواند به معیشت جامعه محلی کمک کند.

چون سبک زندگی جوامع محلی با طبیعت پیوند عمیق و مفهومی دارد حفاظت از محیط‌‌زیست و طبیعت توسط گردشگران بسیار مهم است.

پس یکی از اصول اساسی گردشگری مسئولانه و پایدار توجه جدی و آگاهانه به جامعه‌ی محلی و طبیعت است که باید در لحظه به لحظه‌ی سفر آن را مد نظر داشته باشیم.

آسیب‌شناسی گردشگری هجومی در طبیعت

 

۱. تنها نرویم اما لشکرکشی هم نکنیم؛ 

هیچ‌وقت تنهایی یا با یک و حتی دو نفر/خودرو به طبیعت (بیابان، جگل، کوه و…) نروید. طبیعت همان‌قدر که زیبا و آرامش بخش است، چند برابر آن می‌تواند خشن و جان‌فرسا باشد. گاهی ممکن است یک یا چند نفر از همراهان دچار مشکل جدی شوند، بنابراین همراه شدن با گروه ورزیده و خبره احتمال خطر را کاهش می‌دهد.

این روزها به واسطه‌ی برخی افراد سود جو گردشگری طبیعت در سطحی‌ترین شکل ممکن مانند لشکرکشی به مناطق طبیعی شده که گویا هدفی جز تخریب و ویرانی ندارند. سفر‌های غیرمسئولانه و نا آگاهانه‌ای که به نقطه‌زنی معروف شده و تهدیدی جدی برای صنعت گردرشگری،‌حامعه‌ی محلی،‌طبیعت و حیوانات تلقی می‌شود.

پس توجه به توان و ظرفیت برد منطقه نیز برای حفظ پایداری و سلامت،‌نعادل و توازن میان در حوزه‌ی گردشگری،‌جامعه محلی،‌طبیعت و حیوانات بسیار حائز اهمیت است.

توصیه‌های سازمان جهانی گردشگری برای گردشگری و سفر مسئولانه

 

۲. چک لیست وسایل و ابزار؛

پیش از سفر چک لیستی از وسایل و ابزار مورد نیاز تهیه کنید. البته همیشه باید مراقب وزن کوله پشتی و وسایلی که همراه خود می‌برید باشید، نوع سفر، مقدار پیمایش، تعداد روزهای سفر/اقامت و… نیز در جمع آوری وسایل و وزن کوله تاثیر دارد. وسایل اضافه فقط شما را خسته می‌کند.

 

۳. راهنمای محلی بگیریم؛

شاید مجبور شوید کمی هزینه کنید، اما لازم است. هرچند برخی لیدرها خودشان وارد هستند، اما باز حضور یک‌ نفر از بومیان منطقه یا به عبارتی همراهی یک بلد از جامعه محلی، همراه گروه کارساز و کمک کننده است، این امر به تحقق اهداف اکوتوریسم یا گردشگری مسئولانه و پایدار کمک می‌کند.

این کار از چند لحاظ مفید است، به معیشت راهنمای محلی کمک می‌کند، دوم به حفاظت از طبیعت توسط جامعه محلی کمک می‌کند (در صورتی که بخش قابل توجهی از نیازهای تور در جامعه محلی و نزد افراد مختلف تامین شود) و سوم این‌که کیفیت تور بالاتر می‌رود.

 

۴. موقعیت‌یابی و مسیریابی را بدانیم؛

نقشه‌خوانی و توانایی تطبیق آنچه در نقشه است با عوارض طبیعی سطح زمین، ستاره شناسی و مسیر یابی به کمک ستاره‌های شاخص، آشنایی با عملکرد قطب‌نما، توانایی کار با دستگاه موقعیت‌یاب جهانی GPS و جی‌پی‌اس تلفن‌ همراه می‌تواند جان شما و دیگران را نجات دهد.

باید در نظر داشته باشیم که موقعیت‌یابی یا مسیریابی در جنگل، بیابان، کویر، کوهستان و دریا متفاوت است. شاید همراه داشتن کتابچه‌ی راهنما یا اپلیکیشن آن کمک‌کننده باشد.

 

۵. برنامه سفر را به اشتراک بگذاریم؛

پیش از سفر، مخصوصا سفر با  گروه‌های دوستانه خوبه که یک نسخه از برنامه‌ی سفر را به خانواده و فردی مطلع بدهیم و توری که توسط آژانس برگزار می‌شود قاعدتا باید با هماهنگی و برنامه مشخصی برگزار شود.

اطلاعات برنامه‌ی سفری که به اشتراک می‌گذاریم سلیقه‌ای است، اما هرچه دقیق‌تر باشد در شرایط بحرانی امداد‌رسانی بهتر می‌شود. تعداد نفرات، مدت زمان اقامت، مسیرها، مکان‌ها، موقعیت کمپینگ، مقدار آب و غذا، تاریخ حرکت و تاریخ بازگشت قطعی، کد فرکانس بیسیم، شماره تلفن‌های ضروری در صورتی که در موعد مقرر برنگشتید و تماسی هم نگرفتید، تا خانواده بتوانند تاخیر را به دوستان و سازمان‌های امدادرسان گزارش دهند. 

 

۶. آب و خوراک پر کالری بیشتر ببریم؛

گاهی برنامه آن‌طور که توقع داریم پیش نمی‌رود، پس عقلانی است که مقدار بیشتری آب و خوراک ماندگار (ترجیحا خشک یا کنسرو و مغزها) در کوله یا خودرو داشته باشیم. در طبیعت احتمال هر اتفاقی مانند چپ کردن، خرابی و گیر کردن خودرو (در رمل یا باتلاق)، گم شدن، مصدومیت، مواجهه با شرایط بد آب و هوایی و… وجود دار و این جیره‌ ضامن بقای شما تا رسیدن امداد است.

تا جای ممکن خریدها از بقالی‌های محلی انجام شود، این‌کار به معیشت جوامع محلی کمک می‌کند.

 

۷. وقتی با خودرو به طبیعت می‌رویم!

پیش از هر چیز خوب است که با خودرو تا حلق طبیعت نرویم،‌خودمان را از درک حقیقت هستی محروم نکنیم و خودرو را در محلی مناسب متوقف کنیم و با کوله پشتی و پیاده به طبیعت‌گردی برویم.

اما از همراه داشتن تجهیزات ایمنی، جعبه ابزار، چرخ زاپاس سالم و پر باد، پمپ باد و بادسنج (برای آفرودرها)، جعبه کمک‌های اولیه (کتابچه‌ی امداد و نجات در طبیعت)، کتابچه‌ و ملزومات بقا در طبیعت و… مطمئن شویم.

احسان میرزائی: هفده مورد از عوارض رانندگی در طبیعت

 

۸. نه به آتش روی زمین؛

افروختن آتش روی زمین عوارض جبران ناپذیر مختلفی دارد،‌پس ابتدا از خودمان بپرسیم آیا واقعا الزام و نیازی در افروختن آتش است یا نه؟

برای پختن و تهیه آب جوش می‌توان از انواع اجاق‌های گازی و حتی نفتی خوراک‌پزی در اندازه‌های مختلف کوهنوردی و… استفاده کرد.

اما اگر نیاز جدی در روشن کردن آتش وجود دارد بهتر از ست از قبل منقل، آتش‌دان یا اجاق هیزمی همراه داشته باشیم تا به طور مستقیم روی زمین آتش روشن نکنیم. از جمله مزایای اجاق هیزمی مدیریت انرژی، کنترل آتش،‌ مدیریت هیزم و… است.

پیش از ورود به طبیعت از آخرین شهر یا شهرهای بین راه هیزم لازم را تهیه کنیم، تهیه هیزم به این روش صرفا برای حفظ، درختان، درختچه‌ها و بوته‌های بیابانی توصیه می‌شود. (برخی کارشناسان در خصوص انتقال بیماری‌ها و آفات از طریق چوب‌هایی که از بیرون به جنگل وارد می‌شود هشدار داده‌اند.)

پس اولویت با اجاق گاز و پیکنیک است و اگر نبود بهتر است همیشه برای مدیریت انرژی و حفاظت از خاک و جلوگیری از آتش‌سوزی عرصه‌های طبیعی از منقل، آتش‌دان و اجاق هیزمی استفاده کنیم.

 

۹. لباس مناسب برای طبیعت‌گردی؛

نوع پوشش در هر منطقه با توجه به شرایط اقلیمی متفاوت است. به طور کل دستکش مناسب به حفاظت انگشتان و پوست دست در طبیعت بسیار کمک می‌کند.

بلوز آستین‌دار راحت که پنبه‌ی بیشتری داشته باشد باعث تهویه بهتر و حفاظت دست‌ها و بدن در مقابل آفتاب سوزان، نیش حشرات، خراش بر اثر زمین خوردن یا برخورد شاخه درختان می‌شود.

شلوار راحت اما ضخیم (مانند شلوار شش جیب امریکایی) از جنس الیاف طبیعی با جیب‌های متعدد شما را در برابر آسیب‌های سطحی محفوظ نگاه می‌دارد، جیب‌های آن کاربردی است و برخی لوازم خود را می‌توانید در آن قرار دهید.

کفش، سندل و دمپایی؛ پا قلب دوم است و نوع پاپوش برای طبیعت‌گردی در اقلیم‌های مختلف متفاوت است و شما باید این مورد را در نظر داشته باشید. برای خرید کفش علاوه بر ساختار پای خودتان ( میزان انحنای کف پا) به چگونگی ساختار، جنس و  تهویه‌ی توجه کنید، برخی از کفش‌ها به منظور فعالیت‌های ورزشی خاصی تولید شده‌اند. همراه داشتن یک جفت دمپایی سبک در برنامه‌ها خیلی کمک می‌کند.

یک شال بلند برای حفاظت سر و صورت در مقابل تابش خورشید، گرد و خاک و هنگام طوفان شن ضروری است. کلاه، عینک دودی و کرم ضد آفتاب هم نیاز می‌شود.

همراه داشتن عینک شنا هم خالی از لطف نیست، اگر در طوفان‌ شن گیر کرده باشید می‌دانید که عینک شنا تا چه حد کاربردی است.

 

اگر در پی گردشگری مسئولانه و پایدار هستید نوع پوشش خود را طوری انتخاب کنید که هنگام حضور در جامعه‌ی محلی تضاد کمتری ایجاد کنید، یا حداقل شما را در هیبت یک نیروی نظامی یا… نبینند.

آثار مخرب گردشگری غیر مسئولانه

 

۱۰. کوله‌پشتی و کیف کمری مناسب؛

انواع کوله با کیفیت و مارک‌های مختلف در بازار موجود است، برای خرید کوله پشتی عجله نکنید چون ابتدا باید نوع سفرهای خود را مشخص کنید، سپس از یک فرد با تجربه برای خرید کمک بگیرید. اما کیف کمری برای نگه‌داری و همراه داشتن وسایل شخص با ارزش، دارو و… بسیار کاربردی و لازم است.

 

۱۱. طناب کوهنوردی و پاراکورد همراه ببریم؛

گره‌های مختلف کوهنوردی را یاد بگیرید چون علاوه بر کاربردی بودن سرگردم کننده هم است. شاید طناب کوهنوردی در طبیعت‌گردی غیر تخصصی بار اضافه باشد، اما طناب پاراکورد با توجه به ویژگی‌هایی که دارد همیشه می‌تواند همراه‌تان باشد. 

دستبند نجات، بقا یا پاراکورد (دست کم از ۲متر و ۵۰سانتی‌متر) طناب مخصوص چتر نجات که مغز آن هفت رشته طناب دو رشته‌ای است بافته می‌شود. البته هنگام خرید دستبند یا طناب دقت کنید چون جنس درجه یک آن بسیار کم است.

کاربردهای دستبند پاراکورد؛ این طناب مناسب آویزان شدن انسان از جایی نیست اما گفته شده که توان تحمل وزنی معادل ۲۵۰ کیلوگرم را دارد. هر رشته طناب پاراکورد دارای هفت رشته‌ی دولایه نخ است که در شرایط خاص خود قابلیت‌های چون شریان بندی، بستن آتل، جمع آوری هیزم، تصفیه ابتدایی آب، روشن کردن آتش، تله گذاری، ساخت نیزه، برپا کردن سرپناه، ساختن کلک، حمل وسایل، دام گذاری و… را دارد.

 

۱۲. همراه داشتن دوربین؛

دوربین چشمی برای دوربین کشی و تماشای عوارض زمین و حیوانات می‌تواند جالب باشد و البته در مواقع اضطراری هم وسیله‌ای کاربردی است. دوربین عکاسی هم که هموراه یکی از الزامات سفر بوده و است.

 

۱۳. چاقو چند کاره (چاقوی ارتش سوئیس) و چراغ قوه‌‌ LED با قابلیت شارژ از واجبات است و حتما همراه داشته باشید و در دسترس قرار دهید.

 

۱۴. همیشه تلفن همراه آنتن ندارد؛

برخی گروه‌ها برای هماهنگی بهتر بین خودشان از بی‌سیم‌ یا تاکی واکی استفاده می‌کنند، که البته این وسیله ارتباطی با طول موج‌ها و کانال‌های محدود‌تری نسبت به بی‌سیم‌های نظامی کار می‌کنند. 

اما برای برقراری ارتباط با دور دست نیاز به تلفن ماهواره‌ای است که هزینه بالای آن در مقابل نجات جان چندان به چشم نمی‌آید و بهتر است آن‌ افرادی که سفر به طبیعت برنامه همیشگی‌شان است یک موبایل ماهواره‌ای داشته باشند. 

کاهش آلودگی‌های (ردپای اکولوژیک) فردی در طبیعت‌‌گردی

 

۱۵. تامین برق در سفر؛

اگر با خودرو هستید برای تامین برق مورد نیاز تلفن همراه، روشنایی شب، شارژ بی‌سیم و… به یک مبدل برق Inverter نیاز دارید، که از یک طرف به برق خودرو وصل شده و از طرف دیگر برق شهری می‌دهد. اگر بتوانیم یک سیستم پنل خورشیدی روی سقف خودرو تعبیه کنید هم عالی است.

اگر خودرو ندارید برخی مدل‌های سلول خورشیدی قابل نصب روی کوله پشتی وجود دارد که برق مورد نیاز شما را تامین می‌کند. همراه داشتن پاوربانک هم خوب است.

تاثیر فضای مجازی بر صنعت گردشگری

 

۱۶. هنگام شب مانی؛

برای شب مانی در بیابان (عموما به بیابان، کویر می‌گویند) توجه کنیم که چادر مناسبی داشته باشیم که علاوه بر سبکی و استحکام، هیچ درزی نداشته باشد. درِ ورودی چادر را پشت به باد بگذارید، اگر چادر دوپوش دارید حتما لایه‌ی دوم را روی چادر بکشید (ممکن است در طول شب شدت باد به حدی برسد که ماسه‌ها از پنجره و نورگیر سقف وارد چادر شود…) و با طناب چهار طرف‌ آن را محکم کنید؛ کفش‌ها را حتما داخل چادر قرار دهید.

پسماند یا زباله‌ی غذا را هیچ‌گاه در اطراف محل اقامت پخش نکنید چون باعث جذب حیوانات می‌شود.

 

۱۷. بررسی وضعیت آب و هوایی مقصد؛

قبل از سفر در مورد شرایط اقلیمی منطقه‌ی هدف مطالعه کنید، اگر رابط محلی دارید از او اطلاعات لازم را بگیرید، متناسب با نوع و سختی برنامه لباس مناسب با خود ببرید. در طبیعت شرایط آب و هوایی شب با روز متفاوت است.

 

۱۸. مراقب آب بدن و سیستم گوارش خود باشیم؛

تغییر شرایط ممکن است در سیستم گوارش تاثیر بگذارد، شاید در بیابان متوجه میزان تعریق و از دست دادن آب بدن نباشیم، یک راهکار ساده همراه داشتن میوه است.

 

۱۹. در طبیعت بی زباله باشیم…!

سبک زندگی در طبیعت با شهر متفاوت است، شما در طبیعت مسئولت‌های بیشتر و سنگین‌تری دارید؛ برای نمونه شما در طبیعتگردی رفتگر خودتان و حتی اگر لیدر برنامه‌اید رفتگر هم‌سفرانتان هم هستید. با توجه به سبک گردشگری‌ خود تا حد امکان از خوراکی‌هایی استفاده کنید که زباله‌کمتری تولید شود، مثلا آفرودر‌ها در کنار دو جعبه آب معدنی که خریداری می‌کنند می‌توانند در مخزن‌های مخصوصی که دارند آب شست و شو را ببرند و از خرید آب معدنی و تولید زباله بیشتر خود‌داری کنند. 

 

به یاد داشته باشید که شما مسئول زباله‌های خود هستید (از پوست شکلات و فیلتر سیگار گرفته تا بطری پلاستیکی و…) پس باید آن را همراه خود از طبیعت خارج کنید و درون مخازن زباله سطح شهر بگذارید. برخی زباله‌ها را می‌سوزانند، این کار اصلا توصیه نمی‌شود.

مهرداد قزوینیان: از مدیریت زباله می‌‌گوید.

اما از خودمان بپرسیم آیا ما به سفری مسئولانه می‌رویم یا می‌رویم تا طبیعت را نابود کنیم؟!

شوربختانه طی سال‌های گذشته تب طبیعت‌گردی غیر مسئولانه بالا گرفته و افراد صرف داشتن کمی تجربه لیدری یا یک خودرو دو دیفرانسیل گروه گروه راهی بیابان می‌شوند؛ این روش نه‌تنها باعث به خطر افتادن جان خودشان و همراهان‌شان می‌شود بلکه به تخریب طبیعت و زیستگاه جانداران نیز می‌انجامد.

پس باز از خودمان بپرسیم: در بیابان به دنبال چه هستیم و در نهایت توقع داریم از بیابان چه چیزی به شهر و دیار خود ببریم؟!

 

پی‌نوشت: چرا به جای کویر گفتیم بیابان؟

پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور توضیح می‌دهد: “با وجود این‌که در بین عامه مردم رایج است که اصطلاح «کویر» و «بیابان» را به‌جای یکدیگر به‌کار می‌برند ولی بین این دو اصطلاح تفاوت اساسی وجود دارد. بیابان به بخشی از مناطق خشک گفته می‌شود که بارندگی سالانه آن کمتر از ۵۰ میلی‌متر است و ممکن است چندسال در آن باران نبارد و با کم‌آبی و تبخیر شدید مواجه است و پوشش گیاهی آن بسیار ضعیف است.
اما کویر به زمین‌های رسی پف‌کرده، با شوری و نمک بسیار شدید گفته می‌شود که گیاهان نمی‌توانند در آن رشد نمایند. در بعضی از کویرها که شوری خاک کمتر است، ممکن است گیاهانی مانند گز که دربرابر املاح نمکی مقاوم است، در آن رشد نماید؛ بنابراین کویر معمولاً زمین‌هایی با شوری بالا و بدون گیاه است که به آن «نمک‌زار» نیز گفته می‌شود.”
پی‌نوشت: عصر روز شنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۶ در کافه ایونت نشستی با موضوع کویر برگزار شد که مصطفی یاوری آیین و سالار موسوی به تاریخچه و محل‌های تاریخی-فرهنگی نزدیک بیابان‌های مقصد طبیعت‌گردی اشاره کردند؛ این نشست انگیزه‌ای شد تا تجربیات خودم را برای سفر به بیابان بنویسم، قطعا این یادداشت از قلم افتادگی‌هایی دارد که امیدوارم مخاطبین در بخش نظرات بر غنای آن بی‌افزایند.

پایان پیام

احسان میرزائی کنشگر محیط‌زیست

ویرایش دوم: ۱۴ شهریور ۱۳۹۷

ویرایش سوم: ۱۸ مهر ۱۳۹۷

ویرایش چهارم: ۲۷ بهمن ۱۳۹۷

منبع نوشته:www.gich.ir

مطالب مرتبط

2 نظر

  1. ‍پینگ بک: گیچ، مجله سبک زندگی سبز: گزارش یلدای کویرنوردان و بیابان‌گردان

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

قالب وردپرس